سختی های سفالگری

طبق تعریفی عامیانه، ساختن هر چیزی با گل رس و چرخ را سفالگری می گویند. اما سفالگری در همین تعریف کوتاه خلاصه نمی شود. بخشی از مشکلات و سختی های پیش روی سفالگران، چیزی است که در این بخش از مجله شهر سفال قصد پرداختن به آن را داریم. سفال به عنوان دست ساخته ای تاریخی، در طول ادوار تاریخی ملت های مختلف، فرآورده ای مهم بوده و مطالعه کارشناسان باستان شناسی روی سفالینه های قدیمی، نشان می دهد بشر از سفال بیشتر برای نگهداری مواد غذایی، سکه و اندوخته های ارزشمند استفاده می کرده است. استفاده هایی که تقریبأ امروز رنگ باخته اند و سفال به کالایی دکوری-مصرفی و بیشتر دکوری تبدیل شده است.

سختی های سفالگری

مطالعات میدانی نشان می دهد، سفالگران به سبب کار و ارتباط زیاد با خاک و گل رس، دو عنصر سازنده ی سرشت آدمی، بسیار پایبند به ارزش های مهم انسانی اعم از اخلاق مداری، امانت داری و... هستند. متاسفانه چیزی که باعث نگرانی ما برای سفالگران شده است، سختی کار، پیری زود رس و متاسفانه مرگ نا به هنگام هنرمندان سفالگر می باشد. کار کردن با گل مرطوب که رطوبت بالای محیط کار را به دنبال دارد، مفاصل و استخوان های هنرمندان را با مشکلات عدیده ای مواجه می کند.

کار کردن حداقل 24 ساعت در هفته با کوره ای گداخته برای پخت سفال و ساخت لعاب، کار کردن با رنگ های شیمیایی برای نقاشی روی سفال، یک جا نشینی و عدم تحرک برای ساعت های طولانی برای انجام کارهای خاص روی سفال و... نیز اثرات سوء زیادی (مانند بیماری های چشم، بیماری های قلبی، بیماری های عصبی، بیماری های تنفسی، بیماری های مربوط به آناتومی بدن و... ) روی سلامتی سفالگران گذاشته است.

قدیمی های سفالگری در لالجین، از مرگ زود هنگام و تعجب برانگیز پدران شان هنوز در حیرت هستند و همین شاهدهای زنده خود گواهی هستند بر مشقت و سختی کار سفال و تهدید سلامتی سفالگران در صورت عدم تدبیر و حمایت از هنرمندان این شاخه از هنرهای تجسمی.

سوالی که شهر سفال به دنبال پاسخ آن است و تا حدودی جواب سوال نیز واضح است این است که : با توجه به اصالت هنر سفالگری در ایران و عدم امکان حذف این رشته و نیز با توجه به فعال بودن کارگاه های استاندارد سفالگری در نقاط مختلف جهان در عصر حاضر، چه تدابیری برای ادامه ی حیات و رشد این صنعت اصیل و بومی باید اندیشیده شود و چه کسانی مسول اتخاذ این تدابیر هستند؟

همان طور که در متن سوال آمد، حذف سفالگری نه توجیه کافی دارد و نه سفالگران تن به این تصمیم خواهند داد! چرا که امروزه در نقاط مختلف جهان شاهد رشد کارگاه های سفال و صنعت سفالگری هستیم. مقایسه ای کوچک بین کارگاه های سفالگری ایران و شیوه های کاری رایج در کشورمان با کشورهای توسعه یافته، نشان می دهد تنها راه منطقی برای ادامه ی حیات سفالگری در ایران و نیز رشد و توسعه این هنر، در کنار حفظ سلامت سفالگران، ایجاد بسترهای تغییر و نهایتأ تغییر در سبک کاری سفالگران می باشد.

بسترهای تغییر در شیوه ی کار کردن سفالگران ایرانی، با حمایت های دولت و سازمان های مربوطه اعم از سازمان میراث فرهنگی، سازمان تامین اجتماعی، وزارت کار، وزارت صنعت و وزارت نیرو قابل شکل گیری است. سلامت سفالگران ما در گرو استاندارد شدن کارگاه ها از لحاظ نورگیری، طراحی معماری و مهمتر از همه ی این ها، در گرو استاندارد شدن کوره های پخت سفال و لعاب می باشد که این موضوعات با توجه به نیازمند بودن به صرف هزینه های زیاد و عدم امکان تامین این هزینه ها توسط سفالگران، تسهیلات مناسب و حمایت دولتمردان را می طلبد.

سختی های سفالگری

بعد از استاندارد سازی کارگاه ها و کوره های سفالگری، باید تدابیری اندیشیده شود که با کمتر شدن ساعات کاری هنرمندان سفالگر، سفالگران به سمت بهینه کار کردن و کیفی سازی تولیدات خود بروند. تولید محصولات خلاقانه و با کیفیت، مستلزم صرف وقت بیشتر برای هر عدد محصول می باشد و چنانچه تضمین فروش داخلی و صادرات از سوی نهادهای مسول برای سفالگران ایجاد شود، قطعأ این مهم اتفاق خواهد افتاد و سفال ایران بار دیگر بر اوج قله ی افتخار خواهد ایستاد. کسب چنین افتخاری با کارآفرینی و رونق بنگاه های اقتصادی کوچک همراه خواهد بود. همچنین کمتر شدن ساعات کاری سفالگران در طی روز به سلامت بیشتر آن ها کمک خواهد کرد. نیاز مهم دیگری که از ضروریات کمک به حفظ هنر سفالگری و سلامت هنرمندان سفالگر می باشد، همکاری سازمان تامین اجتماعی برای تایید سفالگری به عنوان مشاغل سخت و کمک به بازنشستگی به موقع سفالگران می باشد. با بازنشستگی به موقع سفالگران، می توان از ظرفیت و تجربه بالای این عزیزان برای آموزش به نسل جوان در سراسر کشور و گسترش هنر سفالگری به جای جای کشور عزیزمان کمک کرد.

به طور کلی آن چه نیاز امروز صنعت سفالگری و هنرمندان سفالگر در ایران می باشد، حمایت های دولتی در زمینه ی اعطای تسهیلات، بیمه و کمک به تامین سوخت کارگاه ها از طریق گازکشی و مدرن کردن سیستم تولید می باشد که این دست یافتنی نیست مگر با ارتباط سازنده و مستمر بین تصمیم گیران و تصمیم سازان محلی و ملی. ما امیدوار هستیم که با این حمایت ها و نیز افزایش آگاهی و امکان تحصیل سفالگران در رشته های مرتبط، بار دیگر جایگاه خود را در بازارهای جهانی پیدا کرده تا از واردات سفال و سرامیک از کشورهایی مانند چین و... جلوگیری کنیم.

شست و شوی سفال های خشک